و سرور به امنيّت ، و قرابت به مودّت ، و عقل به تجربه . » و از سخنان اوست كه ، « حقير مگيريد رأى جزيل را از مرد حقير كه كسى سهل نمىگيرد درّه را هرگاه غواصّ پست مرتبه باشد . » و ببايد دانست كه عقل آدمى به همه چيز محيط نمىتواند شد ، هرچند شخصى صاحب فكر عميق و تجارب بسيار بوده باشد . بسيار مىشود كه از راهى غافل مىشود و انديشهء او به آن چيزى كه مصلحت در آن است نمىرسد . و هرگاه با جمعى مشاورت نمايد و عقلها و فكرهاى ايشان را با عقل و فكر خود منضمّ سازد و در رأى هريك تأمّل و تفكّر بسيار به‌جا آورد ، لامحاله طريق صواب ظاهر و معلوم خواهد گشت ، چه عقلهاى بسيار چون با يك عقل ضمّ شوند ، نور و روشنى عقل بيشتر خواهد شد ، و در آنچه تدبير كند ندامتى نخواهد بود . و مشاورت را چند فايده است : يكى ، اطّلاع بر نهج صواب و طريق مصلحت . دوم ، احاطه و اطّلاع بر وجوه تدبيرات و تجارب هر گروه . سوم ، حصول مودّت و محبّت در قلوب رؤسا و زعما و اعيان سپاه و غيرهم ؛ چه هرگاه پادشاه در امرى از امور ملكى ، مانند حروب و غير آن ، با امرا و خواصّ خود مشاورت نمايد ، الفت و استيناس « 1 » ايشان بيشتر مىشود . چهارم ، آراى خواصّ و امرا هرگاه با پادشاه در امرى موافق باشد « 2 » و مصلحت كار را در وجهى معيّن دانند ، سعى و اهتمام ايشان در آن كار بيشتر خواهد بود و در اتمام آن امر جدّ زياده خواهند كرد . پنجم ، اطّلاع بر مقادير عقل و اندازهء تجارب و دانش هريك از نزديكان ظاهر مىشود ، و پادشاه بر حقيقت احوال هريك مطّلع مىگردد . ششم ، دشمنان چون دانستند كه پادشاه در مهمّات شرايط تفكّر و تدبير و استشاره مرعى مىدارد ، اعتقاد و اعتماد ايشان بر خرد و عقل پادشاه زياده مىشود . هفتم ، چون خواصّ بينند كه پادشاه در امور ايشان مشورت مىنمايد ، در تحقيق و تفتيش امور و اطّلاع بر مخفيّات و معرفت وجوه تجارب سعى بيشتر خواهند كرد و به اين وسيله اطّلاع بر چيزهاى مخفى و خصوصيّات اوضاع احوال دوست و دشمن بيشتر حاصل

--> ( 1 ) . انس گرفتن ، خو گرفتن . ( 2 ) . « باشد » ، به صيغهء مفرد ، اگر به « آراء » برگردد صحيح است .